Tag Archives: Terminy przedawnienia

Przedawnienie z urzędu

Od pewnego czasu Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowuje rewolucyjną zmianę w systemie przedawnienia roszczeń. Zmiany mająby ć bardzo szerokie i obejmować skrócenie terminów przedawnienia, zmianę zasad dotyczących przerwania biegu przedawnienia, wreszcie – powrót do zasady, zgodnie z którą sąd będzie z urzędu uwzględniał przedawnienie roszczenia.

Po co jest przedawnienie

Jak wiele instytucji prawnych przedawnienie ma wielu wrogów i budzi wiele emocji. W pewnym uproszczeniu wygląda to tak:

  • wierzyciel, którego roszczenie się przedawniło jest tym oburzony i uważa, że termin przedawnienia jest stanowczo zbyt krótki;
  • dłużnik – pozwany o roszczenie sprzed wielu lat (ale jeszcze nieprzedawnione) ocenia jako skandaliczne, że termin przedawnienia jest tak długi.

Oczywiście każdy patrzy na sprawę przez pryzmat swoich interesów. Przepisy natomiast powinny uwzględniać potrzeby wszystkich stron.

Dlaczego przedawnienie jest potrzebne? Tu odpowiedź jest prosta – niezależnie od tego, jak zapatrujemy się na tę kwestię pod względem etycznym czy wręcz moralnym (zasada, że długi należy spłacać) w grę wchodzi aspekt czysto praktyczny. Upływ czasu powoduje, że udowodnienie pewnych okoliczności staje się bardzo utrudnione lub wręcz niemożliwe. Gdyby nie przedawnienie, w istocie należałob bez końca przechowywać dowody wykonania zobowiązań, a każdy musiałby w domu, czy biurze mieć segregatory wypełnione potwierdzeniami przelewów za rachunek za prąd sprzed trzydziestu lat.

Z drugiej oczywiście strony termin przedawnienia nie powinien być za krótki (z wyjątkiem pewnych szczególnych kategorii roszczeń) – z różnych powodów wierzyciel może nie chcieć podejmować działań formalnych przeciwko dłużnikowi od razu. Typową sytuacją jest przypadek, gdy wierzyciel i dłużnik pozostają w stałych relacjach, a dłużnik znajduje się w przejściowych kłopotach finansowych. W takiej sytuacji podejmowanie działań zmierzających do przerwania biegu przedanienia mogłoby popsuć skądinąd dobre relacje między stronami.

Jak jest obecnie?

W razie sporu sądowego przedawnienie uwzględniane jest wyłącznie na zarzut podniesiony przez dłużnika. W przypadku niepodniesienia takiego zarzutu – sąd nie rozważa w ogóle kwestii przedawnienia (nawet jeśli roszczenie jest w oczywsity sposób przedawnione.

Jest kilka uzasadnień dla takiego modelu, z których najważniejsze to:

  • kontradyktoryjność postępowania – od wielu lat kolejne nowelizacje kodeksu postępowania cywilnego zmierzały do zwiększenia kontradyktoryjności i rezygnacji z paternalistycznego modelu postępowania sądowego;
  • założenia, że dłużnik może nie chcieć skorzystać z przedawnienia – np. dlatego, że uważa, że roszczenie jest niezasadne od samego początku i chce się bronić „merytorycznie”.

Równocześnie model ten ma swoje negatywne strony:

  • niska świadomoś prawna – kultura prawna nie stoi w Polsce na najwyższym poziomie. Co prawda internet huczy od stron z różnego rodzaju poradami prawnymi, jednak równocześnie dominującą postawą jest „Nie będę odbierać listu z sądu i od komornika to nie będzie problemu”. Brak wiedzy na temat swoich praw jest powszechny, co powoduje że w pewnej grupie spraw zarzut przedawnienia nie jest podnoszony ze względu na zwyczajny brak wiedzy;
  • źle działający system doręczeń zastępczych – który powoduje, że nieraz opłacalne jest wnoszenie powództw o przedawnione roszczenia (zwłaszcza przy wykorzystaniu e-sądu) licząc na to, że pozwany nie odbierze korespondencji i uprawomocni się nakaz zapłaty.

Co zmieni uwzględnianie przedawnienia z urzędu?

Nowy model będzie miał w założeniu przeciwdziałać tym patologiom (podobnie jak wcześniejsze wprowadzenie ograniczenia możliwości dochodzenia roszczeń w elektronicznym postępowaniu upominawczym).

Równocześnie będzie powodował dodatkowe obciążenie sądów poprzez konieczność ustalania od kiedy zaczyna biec termin przedawnienia (ponieważ nie zawsze będzie to oczywiste na podstawie przedstawionych przez powoda twierdzeń i dowodów). Nowe rozwiązanie na pewno może wpłynąć na przedłużenie pierwszego (upominawczego) etapu spraw o zapłatę.

Z punktu widzenia praktyki nie oceniałbym natomiast tej zmiany, ani jako jednoznacznie dobrej, ani jako jednoznacznie złej. Po prostu będziemy mieli do czynienia z nowym (choć równocześnie starym) modelem, do którego wszystkie strony będą musiały się przystosować. O wiele bardziej doniosły skutek będą miały moim zdaniem pozostałe elementy nowelizacji – szczególnie skrócenie podstawowego okresu przedawnienia z 10 do 6 lat, skrócenie okresu na egzekwowanie roszczenia stwierdzonego prawomocnym wyrokiem, czy wreszcie wprowadzenie zasady, że wszczęcie postępowania sądowego nie prowadzi do przerwania biegu przedawnienia ale jedynie do wstrzymania zakończenia jego biegu – to w tych zmianach kryje się prawdziwa rewolucja.

Sama nowelizacja jest też bardzo wyraźnym zwrotem względem dominującej co najmniej od kilkunastu lat tendencji zwiększania kontradyktoryjności procesu cywilnego. W tym kontekście należy się spodziewać dalszych zmian zmierzających do wzmocnienia pozycji słabszych (czy to ekonomicznie, czy to przez brak kompetencji) uczestników postępowań sądowych.

Możliwość komentowania Przedawnienie z urzędu została wyłączona

Filed under Ogólne, Postępowanie sądowe, Terminy, Uncategorized, Zarzuty, Zmiany przepisów

Przerwanie biegu przedawnienia

Przedawnienie roszczeń to instytucja gwarantująca pewien poziom pewności prawnej. Przede wszystkim przedawnienie chroni dłużnika, który nie musi (co do zasady) obawiać się, że wierzyciel wystąpi przeciw niemu z dawno już zapomnianymi roszczeniami.

Z drugiej strony – przedawnienie może być wykorzystywane przez nieuczciwych dłużników. Dość częstą sytuacją jest zwodzenie wierzyciela przez dłużnika, aż do chwili, gdy upływa termin przedawnienia i wierzyciel nie ma już efektywnych środków na realizację swoich roszczeń.

Z tej przyczyny przepisy przewidują szereg przypadków pozwalających na przerwanie biegu przedawnienia.

Przerwanie biegu przedawnienia oznacza, że bieg przedawnienia od chwili jego rozpoczęcia do momentu przerwania, uważa się za niebyły i po przerwaniu zaczyna biec na nowo.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany:

1) Przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju, albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).

Do czynności takich zaliczają się:

– wniesienie pozwu;

– wniesienie pozwu wzajemnego;

– złożenie wniosku w postępowaniu nieprocesowym;

– złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego;

– złożenie wniosku o wszczęcie postępowania pojednawczego (zawezwanie do próby ugodowej);

– wniesienie pozwu do sądu polubownego.

Bieg przedawnienia przerwany w tym trybie zaczyna biec na nowo dopiero od chwili zakończenia postępowania przed sądem albo innym właściwym organem.

Przerwanie biegu przedawnienia promuje w tym przypadku wierzyciela dbającego o swoje interesy, który w odpowiednim momencie (póki nie upłynął termin przedawnienia) podejmuje działania zmierzające do wyegzekwowania roszczenia. Trzeba pamiętać, że wierzyciel nie musi wnosić powództwa – wystarczające jest złożenie np. prostego wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.

Przykład 1

Roszczenia wynikały z umowy o dzieło – a zatem przedawniały się w terminie 2 lat od chwili oddania dzieła. Dzieło zostało oddane 2 czerwca 2008 roku, zamawiający nie zapłacił wynagrodzenia z umowy – zatem roszczenie o zapłatę wynagrodzenia przedawniłoby się z dniem 2 czerwca 2010 roku.

Wykonawca wniósł prawidłowy pozew 19 lutego 2010 roku, przerywając tym samym bieg przedawnienia. Sprawa zakończyła się wyrokiem wydanym dnia 6 sierpnia 2012 roku. Od tej chwili bieg przedawnienia zaczyna biec na nowo – a roszczenie stwierdzone wyrokiem przedawni się w terminie 10-letnim, czyli 6 sierpnia 2012 roku.

Przykład 2

Sytuacja taka sama jak w poprzednim przykładzie, jednak wykonawca zamiast pozwu, złożył wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, dnia 19 lutego 2010 roku.

Posiedzenie pojednawcze odbyło się 29 kwietnia 2010 roku, do zawarcia ugody nie doszło – w tym dniu zakończyło się postępowanie pojednawcze.

Bieg przedawnienia został przerwany 19 lutego 2010 i zaczął ponownie biec 29 kwietnia 2010 roku. Tym razem jednak roszczenie nie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu (czy innym równoważnym tytułem), a zatem termin przedawnienia dalej będzie wynosić 2 lata, liczone od dnia 29 kwietnia 2010 roku. Jeśli zatem wykonawca nie podjął żadnych dalszych czynności, roszczenie przedawniło się dnia 29 kwietnia 2012 roku.

2) Przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciw której ono przysługuje (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.).

W praktyce uznanie roszczenia może przybrać dwie formy – uznania właściwego i uznania niewłaściwego.

Uznanie właściwe – ma formę umowy między wierzycielem i dłużnikiem. Uznanie nie wymaga zachowania szczególnej formy – chociaż ze względów dowodowych zasadne jest sporządzenie go w formie pisemnej. Uznanie powinno zawierać potwierdzenie zasadności roszczenia wierzyciela. Teoretycznie uznanie może być skuteczne bez określenia szczegółowej wysokości zobowiązania – jednak dla bezpieczeństwa i pewności stron, wysokość zobowiązania powinna zostać w nim określona.

Uznanie niewłaściwe – jest to oświadczenie wiedzy, potwierdzenie tego, iż dłużnik jest świadomy istnienia zobowiązania. Teoretycznie uznanie niewłaściwe może mieć dowolną formę, w praktyce najczęściej takim uznaniem mogą być:

– prośba o rozłożenie roszczenia na raty;

– częściowa zapłata długu;

– zapłata odsetek;

– potwierdzenie salda.

Przy czym wszystko zależy od konkretnych okoliczności. Przykładowo częściowa zapłata długu nie będzie przerywać biegu przedawnienia w odniesieniu do pozostałej części, gdy z okoliczności będzie wynikało, że dłużnik uważa, iż spłacił całość wierzytelności.

Przykład 3

Dłużnik zakupił od wierzyciela dwie różne usługi. Ponieważ jedna z tych usług została w ocenie dłużnika wykonana nieprawidłowo, postanowił nie uiszczać wynagrodzenia za tę usługę – o czym powiadomił wierzyciela, informując go, że uznaje usługę za niewykonaną, a wynagrodzenie za nienależne.

Wierzyciel wystawił fakturę obejmującą obie wierzytelności. Dłużnik konsekwentnie zapłacił tylko za jedną usługę, wyraźnie oznaczając to w tytule przelewu i równocześnie informując raz jeszcze wierzyciela o swoim stanowisku.

W takiej sytuacji nie dojdzie do przerwania biegu przedawnienia roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za wykonanie drugiej usługi.

Uzasadnieniem dla przerwania biegu przedawnienia przez uznanie roszczenia jest fakt, że usuwa ono jedną z podstawowych przyczyn, dla których wprowadzono tę instytucję – skoro dłużnik jest bowiem świadomy, że jest zobowiązany do spełnienia świadczenia, ogranicza to ryzyko związane z niepewnością prawną w przypadku dochodzenia dawnych wierzytelności.

3) Przez wszczęcie mediacji (art. 123 § 1 pkt 3 k.c.).

Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia

Przerwanie biegu z samej swojej istoty może dotyczyć jedynie roszczenia nieprzedawnionego. Po upływie biegu przedawnienia nie można go przerwać.

Dłużnik może natomiast (już po upływie terminu przedawnienia) zrzec się korzystania z zarzutu przedawnienia. Zrzeczenie takie jest czynnością prawną i może być dokonane w sposób dorozumiany, jednak musi mieć charakter niewątpliwy.

Czynności dłużnika, które mogą zostać uznane za zrzeczenie się korzystania z zarzutu przedawnienia muszą być oceniane w kontekście konkretnych okoliczności.

Możliwość komentowania Przerwanie biegu przedawnienia została wyłączona

Filed under Zarzuty

Terminy przedawnienia

Terminy przedawnienia przewidziane w przepisach, przede wszystkim kodeksie cywilnym są liczne i zróżnicowane. Istnieje kilka terminów przedawnienia o charakterze ogólnym i cały szereg wyjątków.

Ogólne terminy przedawnienia wynoszą:

1) Dziesięć lat – dla wszelkich roszczeń, których nie dotyczy żaden przepis szczególny (art. 118 k.c.).

2) Trzy lata – dla roszczeń o świadczenia okresowe (art. 118 k.c.).

3) Trzy lata – dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. 118 k.c.).

4) Trzy lata – dla roszczeń wynikających ze stosunku pracy (art. 291 § 1 kodeksu pracy).

5) Odrębną kategorię stanowią terminy przedawnienia wiążące się z czynami niedozwolonymi:

a) Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem trzech lat od chwili, gdy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin przedawnienia nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (art. 4421 § 1 k.c.).

b) Roszczenie o naprawienie szkody wynikającej z przestępstwa (zbrodni lub występku) przedawnia się z upływem dwudziestu lat od popełnienia przestępstwa, niezależnie od tego, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia (art. 4421 § 2 k.c.).

c) W przypadku szkód na osobie – przedawnienie roszczenia o naprawienie szkody nie może zakończyć się przed upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia (art. 4421 § 3 k.c.).

Dodatkowo – roszczenie, które zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu (albo sądu polubownego lub innego właściwego organu, jak również ugodą sądową oraz zatwierdzoną ugodą zawartą przed mediatorem) przedawniają się z upływem lat dziesięciu (art. 125 k.c.). Jeśli wyrok (lub inne rozstrzygnięcie) dotyczy roszczeń okresowych, przyszłe roszczenia okresowe przedawniają się w terminie lat trzech.

Przykład 1

Roszczenie przedsiębiorcy o zapłatę przedawniało się w terminie trzyletnim. To samo roszczenie, po uzyskaniu przez wierzyciela potwierdzającego je wyroku, będzie przedawniać się w terminie dziesięcioletnim.

Przykład 2

W stosunkach między przedsiębiorcami, a konsumentami (B2C) roszczenia przedsiębiorcy (o ile nie mają zastosowania szczególne terminy przedawnienia – patrz niżej) przedawniają się w terminie lat 3. Roszczenia konsumenta, wynikające z tego samego stosunku prawnego, przedawniają się w terminie lat 10.

Przykład 3

Poszkodowany, którego samochód został uszkodzony w wyniku wypadku komunikacyjnego (który stanowił czyn niedozwolony, jednakże równocześnie nie stanowił przestępstwa) z roku 2010 dowie się o sprawcy szkody dopiero w osiem lat po wypadku, czyli w roku 2018. Trzy lata od chwili uzyskania informacji o sprawcy upłyną dopiero w roku 2021, jednak roszczenie przedawni się w terminie 10 lat od daty zdarzenia wywołującego szkodę (jest to termin graniczny, niezależny od tego, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia) – czyli w roku 2020.

Przykład 4

W sytuacji opisanej w przykładzie 3 – jeśli wypadek komunikacyjny stanowił równocześnie przestępstwo, roszczenie przedawni się w roku 2030, niezależnie od tego, kiedy poszkodowany dowie się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody.

Przykład 5

W sytuacji opisanej w przykładzie 3, jeśli poszkodowany odniósł uszczerbek na zdrowiu, roszczenie przedawni się nie wcześniej niż w terminie 3 lat od daty dowiedzenia się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody. Czyli – jeśli uzyska taką informację w 2040 roku, roszczenie przedawni się dopiero w roku 2043.

(Pomijam w tym miejscu nikłe prawdopodobieństwo zaistnienia takiej sytuacji.)

Takie same zasady stosuje się do uzyskania przez poszkodowanego wiedzy o tym, że szkoda wynika z określonego wypadku. Możliwa jest więc sytuacja, w której wypadek z 2010 roku będzie przyczyną choroby, która wystąpi u poszkodowanego w roku 2020, ale równocześnie dopiero rozwój wiedzy medycznej w zakresie diagnostyki dopiero w 2045 roku pozwoli na stwierdzenie, że choroba jest efektem wypadku. W takiej sytuacji roszczenie przedawni się w 2048 roku.

Warto zwrócić uwagę, że przyjęte rozwiązania stwarzają bardzo znaczącą niepewność prawną po stronie osób zobowiązanych do naprawienia szkody.

Niektóre szczególne terminy przedawnienia

Przepisy szczególne określają odrębne terminy przedawnienia dla rozmaitych stosunków prawnych:

1) Rok od dnia, w którym umowa przyrzeczona miała zostać zawarta dla roszczeń z umowy przedwstępnej (art. 390 § 3 k.c.).

2) Dwa lata – dla roszczeń z umowy sprzedaży zawartej w ramach działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy (art. 554 k.c.).

3) Dwa lata od dnia oddania dzieła lub dnia, w którym miało ono być oddane – dla roszczeń wynikających z umowy o dzieło (art. 646 k.c.).

4) Rok od dnia zwrotu rzeczy – dla niektórych roszczeń wynikających z umowy najmu (roszczenia wynajmującego przeciw najemcy o naprawienie szkody z powodu  uszkodzenia lub pogorszenia rzeczy; roszczenia najemcy przeciw wynajmującemu o zwrot nakładów na rzecz oraz zwrot nadpłaconego czynszu) (art. 677 k.c.).

5) Dwa lata – roszczenia wynikające ze stosunku rachunku bankowego z wyjątkiem roszczeń o zwrot wkładów oszczędnościowych (art. 731 k.c.).

6) Dwa lata – dla niektórych roszczeń wynikających z umowy zlecenia i umów o świadczenie usług (roszczenia o wynagrodzenie za spełnione czynności i zwrot poniesionych wydatków przysługujące osobom, które stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa trudnią się czynnościami danego rodzaju, także roszczenie o zwrot zaliczek udzielonych tym osobom) (art. 751 pkt 1 k.c.).

7) Rok – roszczenia z tytułu przewozu osób (art. 778 k.c.) oraz rzeczy (792 k.c.), przy czym roszczenia przewoźnika przeciw innym przewoźnikom biorącym udział w tym samym przewozie przedawniają się w terminie 6 miesięcy. W terminie roku przedawniają się też roszczenia z umowy spedycji (art. 803 § 1 k.c.).

8) Roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się w terminie lat trzech (art. 819 § 1 k.c.), przy czym roszczenia poszkodowanego do ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przedawniają się w takim terminie, jak roszczenie o naprawienie szkody (art. 819 § 3 k.c.).

… oprócz tego przepisy przewidują odrębne terminy przedawnienia dla innych, bardzo licznych stosunków prawnych. W większości wypadków są to terminy krótsze niż trzy lata (chociaż i ta zasada doznaje ograniczenia, np. w przypadku prawa spadkowego).

Możliwość komentowania Terminy przedawnienia została wyłączona

Filed under Zarzuty