Category Archives: Zabezpieczenie

Reprezentacja spółki przez kuratora zamiast zarządu

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 grudnia 2015 roku1 odpowiedział na pytanie, czy wskutek udzielenia przez sąd pierwszej instancji zabezpieczenia roszczenia o stwierdzenie nieważności (ewentualnie o uchylenie) uchwał walnego zgromadzenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością poprzez wstrzymanie wykonalności uchwały o odwołaniu dotychczasowego członka zarządu oraz uchwał o powołaniu nowego członka zarządu, uprawnionym do wniesienia zażalenia na postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia w imieniu spółki oraz do reprezentowania jej w postępowaniu zażaleniowym jest zarząd w nowym czy też w dotychczasowym składzie.

Sąd Najwyższy uznał, że zarząd (ani w starym ani w nowym składzie) nie może działać za spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w postępowaniu o udzielenie zabezpieczenia, którego przedmiotem jest roszczenie osoby odwołanej z zarządu o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwał zgromadzenia wspólników o zmianach w składzie zarządu. W takim przypadku ma zastosowanie art. 253 § 2 k.s.h., zgodnie z którym jeżeli zarząd nie może działać za spółkę, a brak jest uchwały wspólników o ustanowieniu pełnomocnika, sąd właściwy do rozstrzygnięcia powództwa wyznacza kuratora spółki.

Tym samym spółkę powinien reprezentować w takim postępowaniu kurator wyznaczony przez sąd, a nie zarząd.

 

1 sygn. III CZP 91/15

Możliwość komentowania Reprezentacja spółki przez kuratora zamiast zarządu została wyłączona

Filed under Postępowanie sądowe, Zabezpieczenie

Zabezpieczenie roszczenia poprzez ustanowienie zakazu zbywania nieruchomości

Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia jest roszczenie niepieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni. Sąd może zastosować sposoby zabezpieczenia przewidziane dla roszczeń pieniężnych lub zastosować inny sposób, w szczególności sąd może ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem. Konkretny sposób zabezpieczenia z jednej strony powinien zapewnić uprawnionemu należytą ochronę prawną, a z drugiej nie powinien obciążać obowiązanego ponad potrzebę.

Jednym ze sposobów zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego może być ustanowienie zakazu zbywania nieruchomości przez czas trwania postępowania dotyczącego tej nieruchomości. Taki sposób zabezpieczenia może znaleźć zastosowanie np. w postępowaniu ze skargi pauliańskiej. Istotą roszczenia ze skargi pauliańskiej jest uzyskanie przez wierzyciela prawnej możliwości zaspokojenia wierzytelności przysługującej mu względem dłużnika z przedmiotów majątkowych, nabytych od dłużnika przez pozwaną osobę trzecią, w drodze czynności dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela.

Jeżeli przedmiotem skargi pauliańskiej jest nieruchomość, to jej zbycie w toku postępowania uniemożliwi uprawnionemu przeprowadzenie egzekucji z tej nieruchomości. Pomimo wygrania sporu, wierzyciel nie będzie miał możliwości wykonania wyroku, ponieważ odpowiedzialność osoby trzeciej, pozwanej ze skargi paulińskiej, ogranicza się wyłącznie do przedmiotu zaskarżonej czynności – w omawianym przykładzie – do nieruchomości. Jeżeli zatem pozwana osoba trzecia sprzeda w toku procesu nieruchomość, wierzyciel będzie zmuszony pozwać nowego – aktualnego właściciela nieruchomości. Oczywiście w takiej sytuacji wierzyciel będzie zmuszony wykazać przesłanki żądania uznania sprzedaży nieruchomości za czynność dokonaną z jego pokrzywdzeniem, co zazwyczaj nie jest zadaniem łatwym. Ostatecznie więc wierzyciel może nie mieć żadnej realnej możliwości uzyskania zaspokojenia roszczenia poprzez egzekucję z nieruchomości.

Dlatego, aby uniknąć opisanych powyżej negatywnych skutków, występując ze skargą pauliańską warto także złożyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia w postaci zakazu zbywania przedmiotu objętego postępowaniem np. zakazu zbywania nieruchomości. Jeżeli sąd taki wniosek uwzględni i udzieli zabezpieczenia, to w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości zostanie wpisana wzmianka o ograniczeniach w rozporządzaniu nieruchomością w postaci zakazu jej zbywania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dotyczącego nieruchomości.

W tym miejscu nasuwa się pytanie, czy pozwany – pomimo ustanowienia zabezpieczenia oraz wpisu wzmianki w księdze wieczystej – może zbyć nieruchomość oraz czy zbycie będzie ważne i skuteczne?

Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach1 zabezpieczenie roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości przybrało specyficzną formę zakazu rozporządzania rzeczą przez czas trwania procesu, tak sformułowane orzeczenie pełni rolę nie tylko informującą o roszczeniach powoda, ale również zakonserwowanie stosunków własnościowych do czasu rozstrzygnięcia sporu. Z tych względów Sąd Apelacyjny uznał, że sądownie orzeczony zakaz zbywania nieruchomości przez czas trwania procesu wywołuje taki skutek prawny, że czasowo wyłączony został jeden z aspektów prawa własności, a mianowicie możliwość rozporządzania nim. Dlatego też umowa sprzedaży nieruchomości nie doprowadziła do przeniesienia własności na kupującego oraz nie spowodowała utraty własności przez właściciela.

1Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 19 października 2007 roku, I ACa 614/07

Możliwość komentowania Zabezpieczenie roszczenia poprzez ustanowienie zakazu zbywania nieruchomości została wyłączona

Filed under Postępowanie sądowe, Windykacja, Zabezpieczenie

Wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych a zabezpieczenie

Strona może żądać udzielenia zabezpieczenia, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Interes prawny może zostać uprawdopodobniony za pomocą różnych środków. Jednym z nich może być udzielenie przeciwnikowi procesowemu zwolnienia z kosztów sądowych czy nawet samo złożenie takiego wniosku przez przeciwnika.

Przykład

Spółka A Sp. z o.o. wystąpiła do sądu z powództwem o zapłatę przeciwko spółce Y S.A. wynagrodzenia z tytułu wykonanych robót budowlanych. A Sp. z o.o. złożyła jednocześnie wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych w postaci opłaty od pozwu, wynoszącej 50.000 złotych. A Sp. z o.o. złożyła wyciągi z rachunków bankowych, z których wynika brak środków wystarczających na pokrycie opłaty.

Sąd nie zwolnił A Sp. z o.o. z kosztów sądowych w postaci opłaty od pozwu uznając, że A Sp. z o.o. powinna zabezpieczyć środki niezbędne na dochodzenie roszczeń.

Pomiędzy A Sp. z .o.o. oraz Y S.A. toczyło się drugie postępowanie – tym razem z powództwa Y S.A. przeciwko A Sp. z o.o. o zapłatę kar umownych z tytułu opóźnienia w wykonaniu robót budowlanych. W tymże postępowaniu Y S.A. złożyła wniosek o zabezpieczenie roszczenia z tytułu kar umownych. Jako uprawdopodobnienie interesu prawnego, Y S.A. wskazała na złożony przez A Sp. z o.o. w innej sprawie wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych.

Sąd udzielił zabezpieczenia na rzecz Y S.A.. Sąd uznał, że skoro A Sp. z o.o. złożyła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, ponieważ – jak twierdziła – nie była w stanie uiścić 50.000 złotych opłaty od pozwu, to zostało uprawdopodobnione, że w przypadku wygrania sporu przez Y S.A. może zostać utrudnione lub uniemożliwione wyegzekwowanie od A Sp. z o.o. roszczenia z tytułu kar umownych wynoszącego ponad 1.000.000 złotych.

A Sp. z o.o. w zażaleniu na postanowienie o zabezpieczeniu podniosła, że jej sytuacja majątkowa kompleksowo nie jest zła, ponieważ posiada nieruchomości oraz sprzęt budowlany warte miliony złotych. Natomiast złożyła wniosek o zwolnienie z opłaty od pozwu, ponieważ w danym momencie nie miała środków pieniężnych wystarczających na pokrycie opłaty.

Ta argumentacja nie przekonała jednak sądu II instancji i postanowienie o zabezpieczeniu zostało utrzymane w mocy.

Powyższy przykład został zaczerpnięty z praktyki, z rzeczywistej sprawy. Pokazuje on, jak ważna jest prawidłowa taktyka procesowa, zwłaszcza w przypadku toczenia kilku sporów. Często bowiem działania, które wydają się korzystne w jednej sprawie, mogą odnosić bardzo niekorzystny skutek dla strony w innych sporach.

Instytucja zwolnienia z kosztów sądowych oraz instytucja zabezpieczenia nie są tożsame. Inne są także przesłanki zwolnienia z kosztów sądowych, inne – udzielenia zabezpieczenia1.

Jest możliwe, że powód ubiega się o zwolnienie z kosztów sądowych, ponieważ nie ma dostatecznych środków pieniężnych na ich uiszczenie w danym momencie procesowym. Posiada jednak cztery wartościowe nieruchomości, których nie chce się jednak wyzbywać jedynie po to, aby móc opłacić opłatę od pozwu. Nie wspominając o tym, że znalezienie potencjalnego nabywcy nieruchomości nie zajmuje z reguły kilku dni, lecz miesięcy. Stąd – pomimo że w danej chwili podmiot nie ma środków na rachunkach bankowych – nie zawsze oznacza to, że ewentualna przyszła egzekucja byłaby bezskuteczna.

Choć sądy dość restrykcyjnie podchodzą do zwalniania z kosztów sądowych przedsiębiorców posiadających majątek, to jednak postanowienia o zwolnieniu ich z kosztów sądowych – zwłaszcza częściowe zwolnienia – nie należą do rzadkości. Jak już wspomniałam, przesłanki zwolnienia z kosztów sądowych oraz udzielenia zabezpieczenia nie są tożsame. Stąd nawet uzyskanie zwolnienia z kosztów sądowych nie powinno automatycznie oznaczać łatwiejszego uzyskania zabezpieczenia przeciwko takiemu podmiotowi. Każdy przypadek należy oceniać indywidualnie. Warto jednak pamiętać o szerszej perspektywie przy prowadzeniu sporów sądowych, a nie jedynie ograniczonej odrębnie do każdej ze spraw.

1 Art. 103 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – Sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie.

W przypadku osoby fizycznej, także przedsiębiorcy prowadzącego indywidualną działalność gospodarczą, zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Art. 7301 Kodeksu postępowania cywilnego

§ 1. Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

§ 2. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.

Możliwość komentowania Wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych a zabezpieczenie została wyłączona

Filed under Postępowanie sądowe, Zabezpieczenie

Korzystanie przez przedsiębiorcę z zajętego rachunku bankowego – praktyka

Na pozór art. 7522 § 1 KPC omówiony we wpisie Korzystanie przez przedsiębiorcę z zajętego rachunku bankowego, wydaje się być jasny. W praktyce jednak różne sądy różnie odczytują zakres badania wniosku. Czytając przepis literalnie, przedsiębiorca powinien wykazać, jakie kwoty są mu niezbędne na wypłatę bieżących wynagrodzeń za pracę oraz na bieżące koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Czyli pokazanie dokumentów potwierdzających ponoszenie określonych wydatków powinno być wystarczające.

Niektóre sądy żądają jednak przedstawienia także przychodów. Argumentują, że wykazanie samych kosztów nie pozwala na ocenę, czy przedsiębiorca w ogóle osiąga przychody pozwalające na ponoszenie wydatków oraz czy po zezwoleniu na pobieranie z konta określonych kwot na bieżącą działalność pozostaną środki pozwalające także na zabezpieczenie roszczenia. Rozpoznając wniosek, sąd z całą pewnością będzie rozważał, czy zezwalając na pobieranie z konta danej kwoty, zabezpieczenie będzie mogło być wykonywane czy będzie ono wtedy bezskuteczne.

Przy okazji może pojawić się problem, czy przychody powinny zostać wykazane metodą memoriałową czy kasową. Zasadniczo powinny one zostać wykazane przy pomocy takiej metody, jaką przedsiębiorca stosuje przy prowadzeniu rachunkowości swojej firmy. Jeśli ponoszone koszty zostały przedstawione w sposób memoriałowy, a nie kasowy, to logiczne byłoby przedstawienie w ten sam sposób przychodów. Oczywiste jest jednak, że nie zawsze przychód „na papierze” przerodzi się w pieniądze na koncie, choćby dlatego, że kontrahenci mogą nie zapłacić faktur. Stąd zdarza się, że sąd żąda pokazania obrotów na rachunku bankowym, w tym wpływów na konto.

Kolejny problem, jaki pojawia się w praktyce, to sytuacja gdy zajęty jest jeden rachunek bankowy, a przedsiębiorca ma jeszcze 4 inne rachunki, które nie zostały zajęte. Spotkałam się z sytuacją, że sąd oddalił wniosek, ponieważ uznał, że przedsiębiorca może korzystać z pozostałych rachunków bankowych. Jest to naturalnie prawda. Jednak, jeśli to właśnie zajęty rachunek jest rachunkiem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej i to na ten rachunek wpływa większość przychodów oraz z tego rachunku ponoszone są wydatki, wtedy nie jest według mnie zasadny argument, że przedsiębiorca ma inne konta. Warto przy tym pamiętać, że przedsiębiorca – po otrzymaniu postanowienia o zabezpieczeniu – nie może przekierować strumienia pieniądza na inne niezajęte konto, ponieważ zmierza wtedy do udaremnienia zabezpieczenia i naraża się na odpowiedzialność, także karną.

Pomimo ewentualnych rozbieżności w praktyce sądów – w sytuacji, gdy zajęcie rachunku do określonej kwoty tytułem zabezpieczenia może spowodować problemy przedsiębiorcy z regulowaniem bieżących wydatków ponoszonych na działalność gospodarczą – warto skorzystać z art. 7522 § 1 KPC i złożyć wniosek o zezwolenie na pobieranie z zajętego konta określonych kwot.

Możliwość komentowania Korzystanie przez przedsiębiorcę z zajętego rachunku bankowego – praktyka została wyłączona

Filed under Postępowanie sądowe, Uncategorized, Zabezpieczenie

Korzystanie przez przedsiębiorcę z zajętego rachunku bankowego

Jednym ze sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych jest zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, czyli mówiąc językiem nieprawniczym – zajęcie środków pieniężnych zgromadzonych na koncie bankowym. Zabezpieczenie roszczenia poprzez zajęcie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym do wysokości sumy zabezpieczenia jest jednym z najczęściej stosowanych w praktyce, zwłaszcza jeśli osobą przeciwko której udzielone jest zabezpieczenie jest przedsiębiorca. Każdy przedsiębiorca ma obowiązek posiadania rachunku bankowego. Inną kwestią jest natomiast, czy na tym rachunku są środki pieniężne i czy wystarczą one na zabezpieczenie roszczenia.

Jeden z przepisów kodeksu postępowania cywilnego (przytoczony poniżej), pozwala na złożenie wniosku, aby sąd zezwolił obowiązanemu przedsiębiorcy (lub właścicielowi gospodarstwa rolnego) na pobieranie z zajętego rachunku określonych kwot na bieżące koszty prowadzenia działalności gospodarczej.

Art. 7522 § 1

W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy lub właściciela gospodarstwa rolnego sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej.

Jeśli na zajętym rachunku bankowym przedsiębiorcy nie ma żadnych środków pieniężnych albo są one symboliczne oznacza, to że ten sposób zabezpieczenia nie jest skuteczny. Z punktu widzenia obowiązanego przedsiębiorcy składanie wniosku o określenie przez sąd kwot, jakie może on pobierać z zajętego rachunku na bieżące koszty prowadzenia działalności, jest pozbawione sensu. Formalnie obowiązany może taki wniosek złożyć.

Przykłady

Jeżeli jednak na rachunku jest np. 500 złotych, a zabezpieczone roszczenie wynosi 50.000 złotych, to sąd nie zezwoli na pobieranie z rachunku jakichkolwiek kwot. Jest oczywiste, że kwota 500 złotych nie wystarczy ani na pokrycie wynagrodzeń pracowników za pracę (nawet w minimalnej wysokości) ani na inne koszty prowadzenia działalności gospodarczej. A co istotne, samo zabezpieczenie nie będzie skuteczne, ponieważ brak środków, które mogłyby zostać faktycznie zajęte na zabezpieczenie roszczenia.

Posługując się innym przykładem. Jeżeli zabezpieczone roszczenie wynosi 200.000 złotych, a na zajętym rachunku bankowym przedsiębiorcy znajduje się 50.000 złotych, to jest szansa, że sąd uwzględni wniosek o zezwolenie na pobieranie z konta określonych kwot.

Gdyby średnie miesięczne wpływy na konto przedsiębiorcy wynosiły po 50.000 złotych, to zabezpieczenie zostałoby wykonane przez komornika po około 4 miesiącach. W tym czasie przedsiębiorca nie mógłby dokonywać z zajętego rachunku żadnych wypłat. Nie mógłby wypłacić wynagrodzenia pracownikom za pracę, nie mógłby zapłacić należności za prąd, gaz, telefon, internet ani podatków.

W konsekwencji przedsiębiorca taki powinien ogłosić upadłość. To zaś nie powinno leżeć ani w interesie samego przedsiębiorcy ani wierzyciela. Przedsiębiorca chce mieć możliwość dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Wierzyciel chce się zabezpieczyć, że w przypadku wygranej w sporze będzie miał środki, z których wyegzekwuje swoją należność. W przypadku upadłości szanse wierzyciela na odzyskanie całej należności z reguły są bardzo nikłe.

Do tego dochodzi jeszcze charakter zabezpieczenia, które jest środkiem tymczasowym. Oczywiście postanowienie sądu I instancji o zabezpieczeniu może być zaskarżone. Podlega więc kontroli instancyjnej. Należy jednak pamiętać, że udzielając zabezpieczenia sąd bada tylko, czy zarówno roszczenie jak i interes prawny zostały uprawdopodobnione. Nie muszą one zostać udowodnione. To dopiero prawomocny wyrok rozstrzygnie, czy roszczenie jest zasadne.

Z tych względów kodeks postępowania cywilnego przewiduje zacytowany wyżej art. 7522 § 1 KPC, mający chronić interesy obowiązanego przedsiębiorcy.

Kto może wystąpić z wnioskiem?

Z wnioskiem na podstawie art. 7522 § 1 KPC może wystąpić tylko przedsiębiorca lub właściciel gospodarstwa rolnego. Nie może z nim wystąpić każdy obowiązany, np. osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej, a został zajęty jej rachunek bankowy i nie ma środków na opłacenie czynszu czy abonamentu telefonicznego.

Termin i sąd właściwy

Obowiązany przedsiębiorca, który chce skorzystać z dobrodziejstwa art. 7522 § 1 KPC powinien złożyć wniosek do tego samego sądu, który wydał zabezpieczenie.

Termin na złożenie wniosku wynosi jeden tydzień i liczy się od dnia doręczenia obowiązanemu przedsiębiorcy postanowienia o zabezpieczeniu. Postanowienie to doręczane jest przez komornika wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego.

Co należy wykazać we wniosku?

Składając wniosek przedsiębiorca powinien wykazać, jakie wydatki ponosi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Mogą to być m.in. następujące wydatki:

1)      Bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami (czyli z zaliczką na podatek, ze składkami ZUS).

Nie ma ograniczenie co do wypłaty wynagrodzenia w minimalnej wysokości, także sąd może zezwolić na wypłatę wynagrodzeń w pełnej kwocie.

2)      Bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej, na przykład:

– opłaty za energię, gaz, telefon, internet

– opłaty z tytułu czynszu najmy, dzierżawy

– podatki, np. podatek VAT, zaliczki na podatek dochodowy

– wynagrodzenie dla osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych (np. umów zlecenia, umów o dzieło)

– wydatki na zakup materiałów, surowców niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej

– opłaty leasingowe

– inne, zależne od specyfiki danej działalności gospodarczej

W tym celu przedsiębiorca powinien dołączyć do wniosku wszelkie dowody potwierdzające, jakie wydatki ponosi i w jakiej wysokości. Na przykład: listy płac, faktury, umowy, deklaracje podatkowe.

Przepis nie określa, za jakie okresy powinny zostać złożone dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów. Ponieważ ponoszone koszty różnią się w zależności od miesiąca, w jednym są wyższe, w innym niższe, a ponadto niektóre koszty ponoszone są co kwartał czy raz w roku. Dlatego najlepiej przedstawić wyliczenie średnich miesięcznych kosztów z okresu np. 3 czy 6 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku.

Wydanie przez sąd postanowienia

Sąd wydaje postanowienie, w którym określa, jakie kwoty mogą być pobierane przez przedsiębiorcę z zajętego rachunku lub oddala wniosek, jeśli uzna, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 7522 § 1 KPC. Sąd – na podstawie zgromadzonych dowodów – może określić, że obowiązany może pobierać z zajętego rachunku inną kwotę niż wskazana przez przedsiębiorcę. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Możliwość komentowania Korzystanie przez przedsiębiorcę z zajętego rachunku bankowego została wyłączona

Filed under Postępowanie sądowe, Zabezpieczenie

Uchylenie nakazu zapłaty a los zabezpieczenia

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym jako tytuł zabezpieczenia

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym jest tytułem zabezpieczenia, wykonalnym bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Pełni on taką samą rolę jak postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wydane w postępowaniu zabezpieczającym. W celu uzyskania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym konieczne jest wykazanie roszczenia ściśle określonymi dokumentami. Nie ma natomiast potrzeby uprawdopodobnienia interesu prawnego w uzyskaniu zabezpieczenia.

Jeżeli nakaz zapłaty jest tytułem zabezpieczenia, to co się dzieje w przypadku uchylenia nakazu zapłaty?

Skoro nie ma nakazu zapłaty (a nakaz stanowił samoistną podstawę zabezpieczenia), to wydaje się, że również zabezpieczenie powinno zostać uchylone lub upaść. Praktyka sądów pokazuje, że odpowiedź na to pytanie nie jest oczywista.

Uchylenie nakazu zapłaty na podstawie art. 4921 § 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego

Sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym:

– jeżeli doręczenie nakazu zapłaty nie może nastąpić dlatego, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju;

– jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie.

Zdaniem komentatorów uchylenie przez sąd nakazu zapłaty na podstawie zacytowanego wyżej art. 4921 § 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego, oznacza również uchylenie tytułu zabezpieczającego. W takiej sytuacji powód może żądać wydania postanowienia o zabezpieczeniu na zasadach ogólnych, w tym po uprawdopodobnieniu interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia.

Upadek zabezpieczenia w przypadku uchylenia nakazu zapłaty i oddalenia powództwa

Zabezpieczenie upada między innymi w przypadku prawomocnego oddalenia powództwa. Jeżeli sąd I instancji uchyla nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym i powództwo oddala, to wyrok nie jest jeszcze prawomocny, ponieważ przysługuje od niego apelacja. Nakaz zapłaty pozostaje w mocy do czasu wydania wyroku przez sąd II instancji. Zabezpieczenie w takim wypadku nie upada.

Czyli sytuacja wygląda następująco: sąd uznał, że z jakiś określonych względów roszczenie dochodzone przez powoda nie zasługuje na ochronę, dlatego uchylił nakaz zapłaty i oddalił powództwo. Oczywiście ciągle mówimy o orzeczeniu nieprawomocnym, które może zostać zmienione przez sąd II instancji na skutek apelacji.

W takiej sytuacji nie można żądać wydania postanowienia stwierdzającego upadek zabezpieczenia, ponieważ wyrok uchylający nakaz zapłaty i oddalający powództwo nie jest jeszcze prawomocny. Czyli formalnie nakaz zapłaty istnieje, ponieważ jego uchylenie jest nieprawomocne.

Postępowanie apelacyjne trwa zazwyczaj co najmniej 6-8 miesięcy i pozwany może być zainteresowany zniesieniem zabezpieczenia. Praktyka pokazuje, że w omawianej sytuacji można wystąpić jeszcze do sądu I instancji z wnioskiem o uchylenie zabezpieczenia z powodu odpadnięcia przyczyny zabezpieczenia, posiłkując się art. 742 kodeksu postępowania cywilnego o uchyleniu postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia. Odpadnięciem przyczyny zabezpieczenia jest nieprawomocne uchylenie nakazu zapłaty i oddalenie przez sąd powództwa – co oznacza, że roszczenie nie zostało uprawdopodobnione, skoro sąd uznał je za niezasadne.

Postanowienie w przedmiocie uchylenia zabezpieczenia może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy. Rozprawa w tym przedmiocie zazwyczaj wyznaczana jest w przeciągu 1-3 miesięcy, a więc zdecydowanie szybciej niż rozprawa apelacyjna. Jeżeli sąd uchyli zabezpieczenie, powód ma prawo wnieść zażalenie. Wniesienie zażalenia wstrzymuje wykonanie postanowienia, czyli do czasu rozpoznania zażalenia – zabezpieczenie pozostaje w mocy. Zażalenia w przedmiocie zabezpieczeń z reguły rozpoznawane są dość sprawnie.

Składanie wniosku o uchylenie zabezpieczenia może przyczynić się do wydłużenia postępowania apelacyjnego, ponieważ sąd I instancji będzie musiał przeprowadzić rozprawę w przedmiocie uchylenia zabezpieczenia, a w przypadku wniesienia zażalenia – sprawa trafi do sądu II instancji.

Dlatego pozwany powinien sobie odpowiedzieć na pytanie, czy istniejące zabezpieczenie jest dla niego uciążliwe. Oczywiście teoretycznie każde zabezpieczenie jest uciążliwe. W konkretnym przypadku może się jednak okazać, że nie warto wszczynać procedury zmierzającej do uchylenia zabezpieczenia, co może wydłużyć całe postępowanie, ale lepiej zaczekać do wydania prawomocnego wyroku. Jeśli apelacja powoda zostanie oddalona, wyrok sądu I instancji uchylający nakaz zapłaty i oddalający powództwo stanie się prawomocny. Wtedy zabezpieczenie upadnie z mocy prawa.

Jeśli natomiast wyrok sądu I instancji zostanie zmieniony albo uchylony i sprawa zostanie przekazana do ponownego rozpoznania – wówczas to już całkiem inna historia.

Możliwość komentowania Uchylenie nakazu zapłaty a los zabezpieczenia została wyłączona

Filed under Nakaz zapłaty, Postępowanie sądowe, Zabezpieczenie

Zabezpieczenie roszczenia

Co to jest zabezpieczenie?

Zabezpieczenie roszczenia jest środkiem, którego celem jest zapewnienie, aby orzeczenie, które zapadnie w danej sprawie mogło zostać w przyszłości skutecznie wykonane.

Przykład 1

Powód wniósł pozew z żądaniem zapłaty kwoty 100.000 złotych. Powód wie, że pozwany posiada majątek wystarczający na zapłatę dochodzonej kwoty. Postępowanie o zapłatę do czasu wydania prawomocnego wyroku może potrwać ponad 2 lata. Powód obawia się, że pozwany dokona takich przesunięć w swoim majątku (np. darowizny, wniesienie aportem do innego podmiotu, wypłata środków pieniężnych z rachunków bankowych), że nie będzie możliwe przeprowadzenie skutecznej egzekucji z majątku pozwanego. Powód może wystąpić z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia.

Kto i w jakich sprawach może żądać udzielenia zabezpieczenia?

Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania w każdej sprawie cywilnej (zarówno procesowej jak i nieprocesowej) podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny.

Osoba, która żąda udzielenia zabezpieczenia to uprawniony, a osoba przeciwko której ma zostać udzielone zabezpieczenie to obowiązany.

Na jakim etapie sprawy można żądać udzielenia zabezpieczenia?

Zabezpieczenia można żądać:

– przed wszczęciem postępowania

– w toku postępowania

– po uzyskaniu tytułu wykonawczego (czyli po wydaniu prawomocnego wyroku opatrzonego klauzulą wykonalności) można żądać udzielenia zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nadszedł.

Jeżeli zabezpieczenie jest udzielone przed wszczęciem postępowania, Sąd wyznacza termin, w jakim powinno być wniesione pismo wszczynające postępowanie. Termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni. Jeżeli pismo (np. pozew) nie zostanie wniesione w wyznaczonym terminie, zabezpieczenie upada.

Kiedy Sąd udzieli zabezpieczania?

Sąd uwzględni wniosek o zabezpieczenie, jeżeli zostały spełnione łącznie dwie przesłanki:

roszczenie zostało uprawdopodobnione oraz

interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia został uprawdopodobniony

Postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem przyspieszonym i względnie odformalizowanym, dlatego nie jest konieczne udowodnienie roszczenia i interesu prawnego, ale wystarczy ich uprawdopodobnienie. Jeżeli wniosek o zabezpieczenie został złożony przed wszczęciem postępowania, to na etapie rozpoznawania tego wniosku Sąd nie zna stanowiska drugiej strony postępowania, jej zarzutów i dowodów.  Druga strona postępowania dowiaduje się o zabezpieczeniu dopiero po wydaniu przez Sąd postanowienia.

Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia składany jest wraz z pozwem, wystarczy odwołanie się do dokumentów uzasadniających żądanie pozwu. Natomiast, jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia składany jest już w toku postępowania, sąd ocenia zasadność wniosku nie tylko na podstawie dokumentów złożonych przez uprawnionego, ale na podstawie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, np. także na podstawie odpowiedzi na pozew złożonej przez obowiązanego.

Interes prawny ma kluczowe znaczenie dla postępowania zabezpieczającego. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy:

– brak zabezpieczenia uniemożliwi wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub

– brak zabezpieczenia poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub

– brak zabezpieczenia w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.

Przykład 2

Obowiązany obciąża swój majątek, wyzbywa się składników majątku, niewłaściwie zarządza majątkiem.

Wyjątki

W następujących sprawach nie ma obowiązku uprawdopodobnienia interesu prawnego, a wystarczy tylko uprawdopodobnienie roszczenia, aby uzyskać zabezpieczenie:

– w sprawach o alimenty

– w sprawach o rentę, sumę potrzebną na koszty leczenia, z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę życia żywiciela albo rozstrój zdrowia oraz o zmianę uprawnień objętych treścią dożywocia na dożywotnią rentę

– w sprawach o wynagrodzenie za pracę.

Właściwość Sądu

Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest ten sąd, który jest właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji.

Jeżeli nie można ustalić takiego sądu, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma być wykonane postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia, a w braku tej podstawy lub w przypadku, w którym postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia miałoby być wykonane w okręgach różnych sądów – właściwy jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy.

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia zgłoszony w toku postępowania rozpoznaje sąd tej instancji, w której toczy się postępowanie, z wyjątkiem przypadku, gdy sądem tym jest Sąd Najwyższy. Wtedy o zabezpieczeniu orzeka sąd pierwszej instancji.

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia co do zasady podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu przez Sąd niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie tygodnia od dnia jego wpływu do sądu.

Doręczenie postanowienia

Co do zasady, postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia, wydane na posiedzeniu niejawnym, a podlegające wykonaniu przez organ egzekucyjny, sąd doręcza tylko uprawnionemu. Doręczenia obowiązanemu dokonuje organ egzekucyjny równocześnie z przystąpieniem do wykonania zabezpieczenia. Oznacza to, że obowiązany dowiaduje się o udzieleniu przeciwko niemu zabezpieczenia dopiero od komornika z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Celem jest zaskoczenie dłużnika i uniemożliwienie wyzbycia się lub uszczuplenia majątku przez dłużnika.

Na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie.

Upadek zabezpieczenia

Zabezpieczenie upada w następujących sytuacjach:

– w przypadku prawomocnego zwrotu albo odrzucenia pozwu lub wniosku,

– w przypadku prawomocnego oddalenia powództwa lub wniosku albo umorzenia postępowania,

– w przypadku udzielenia zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania, jeżeli uprawniony w ogóle nie wystąpił z pozwem lub wnioskiem albo nie wystąpił o całość roszczenia lub też wystąpił o roszczenia inne niż to, które zostało zabezpieczone.

Możliwość komentowania Zabezpieczenie roszczenia została wyłączona

Filed under Postępowanie sądowe, Zabezpieczenie