Category Archives: Arbitraż

Zapis na sąd polubowny

Co powinien zawierać i w jaki sposób powinien być sporządzony zapis na sąd polubowny?

Zapis taki powinien mieć formę pisemną i określać przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór może wyniknąć.

Zapis może przybrać jedną z dwóch form:

– najczęściej zapis na sąd polubowny jest umieszczany w formie klauzuli arbitrażowej, zawartej w innej umowie. Umieszczając w umowie klauzulę arbitrażową strony przewidują, że wszystkie lub niektóre spory, które mogą powstać podczas realizacji tej umowy, zostaną poddane pod rozstrzygnięcie sądu polubownego;

– zapis na sąd polubowny może też mieć formę samodzielnej umowy, która odnosi się do istniejącego sporu lub stosunku prawnego, ale samodzielnie określa tylko kwestie związane z poddaniem sporu pod rozstrzygnięcie sądu arbitrażowego.

W zapisie na sąd polubowny należy przede wszystkim określić:

– czy sprawa będzie rozpoznawana przez stały sąd arbitrażowy, czy sąd ad hoc;

liczbę i sposób powoływania arbitrów (w przypadku sądów stałych kwestię tę najczęściej określa ich regulamin);

tryb postępowania przed sądem arbitrażowym (w przypadku sądów stałych kwestię tę najczęściej określa ich regulamin).

Na co warto zwrócić uwagę sporządzając zapis na sąd polubowny?

a) Najistotniejszą kwestią jest bardzo dokładne określenie sporu (albo stosunku prawnego, z którego spór może wyniknąć), który ma zostać poddany pod rozstrzygnięcie sądu arbitrażowego. Niedokładne lub nieprawidłowe określenie sporu może prowadzić do tego, że sprawa zostanie rozpoznana przez sąd powszechny, a nie sąd arbitrażowy. Inną konsekwencją nieprawidłowo sformułowanego zapisu na sąd polubowny, może być uchylenie wyroku sądu polubownego po wniesieniu przez jedną ze stron skargi o uchylenie wyroku.

b) Kolejnym ważnym punktem jest wybór sądu arbitrażowego – jeśli ma to być stały sąd polubowny ‒ oraz tryb wyboru arbitrów. To jeden z najważniejszych elementów zapisu. Jedną z istotnych (przynajmniej teoretycznie) zalet postępowania arbitrażowego jest wpływ stron na wybór sędziów (arbitrów) rozpoznających sprawę. To jak kompetentni, fachowi, a nawet uczciwi okażą się arbitrzy jest zależne od wyboru dokonanego przez same strony sporu.

c) Postępowanie przed sądem polubownym – stałe sądy polubowne posiadają najczęściej regulaminy, określające sposób postępowania. Przy wyborze takiego sądu jako właściwego do rozpoznania sprawy, warto zapoznać się z regulaminem danego sądu przed podpisaniem zapisu na sąd polubowny. W przypadku sądu ad hoc strony mogą same określić zasady postępowania – i zawsze warto to zrobić. Warto też pamiętać o określeniu języka, w jakim będzie się toczyć postępowanie.

d) Wreszcie bardzo istotne jest ustalenie zasad na jakich sąd ma się oprzeć, wydając rozstrzygnięcie. Mogą to być przepisy prawa powszechnie obowiązującego (polskie lub zagraniczne), ale także „ogólne zasady prawa” lub „zasady słuszności”. Te dwie ostatnie klauzule pozwalają na wydanie rozstrzygnięcia bardzo elastycznego – ale równocześnie też całkowicie nieprzewidywalnego i zależnego wyłącznie od uznania i poglądów arbitrów. Należy pamiętać, że sprzeczność  z prawem materialnym nie może być podstawą uchylenia wyroku sądu polubownego. W każdej sytuacji wybór zasad słuszności jako podstawy wyrokowania wymaga dużego zaufania do kompetencji wybranych arbitrów.

W przypadku sporów z zakresu prawa pracy zapis na sąd polubowny może zostać sporządzony dopiero po powstaniu sporu.

Zapis na sąd polubowny może zostać też zawarty w umowie lub statucie spółki, spółdzielni lub stowarzyszenia – w takiej sytuacji zapis ten będzie wiążący zarówno dla podmiotu, którego umowa (statut) dotyczy, jak i dla jego wspólników (członków).

Kiedy warto sporządzić zapis na sąd polubowny?

Nie ma jednej dobrej odpowiedzi na to pytanie. Sądownictwo polubowne ma wiele wad, ale w pewnych sytuacjach zalety mogą przeważać.

Słusznościowy charakter rozstrzygnięć sądownictwa arbitrażowego powoduje, że lepiej pasuje ono do rozstrzygania sporów o charakterze biznesowym, niż czysto prawniczym. Sąd arbitrażowy ma większe możliwości rozsądzenia sporów bardziej skomplikowanych, w którym istotniejsze jest rozważenie i uwzględnienie interesów obu stron, niż zastosowanie określonych norm prawnych.

Sądownictwo arbitrażowe ma też szansę sprawdzić się w sprawach, w których od sporu prawnego, ważniejszy jest spór „merytoryczny” i gdzie istotna jest znajomość dziedziny, której ten spór dotyczy. Najlepszym przykładem są tu sprawy skomplikowane ze względu na kwestie techniczne (czy technologiczne). Sędzia sądu powszechnego nie musi znać się na danej dziedzinie – a im mniejszą będzie miał wiedzę i zrozumienie jej specyfiki, tym istotniejsza w praktyce staje się opinia biegłego, a samo rozstrzygnięcie staje się nieprzewidywalne. W przypadku takich spraw, możliwość rozpoznania sporu przez arbitrów, rozumiejących daną dziedzinę, faktycznie może być dobrym pomysłem.

W innych sprawach – zawsze trzeba się przede wszystkim zastanowić, jaki rezultat zamierzamy osiągnąć i czy wybieramy do tego właściwe narzędzie.

Możliwość komentowania Zapis na sąd polubowny została wyłączona

Filed under Arbitraż

Arbitraż

Arbitraż, czy też sądownictwo polubowne stanowi kolejny element systemu alternatywnego rozwiązywania sporów (ADR) w szerszym znaczeniu tego zwrotu.

Od razu trzeba zaznaczyć, że określenie „sąd polubowny”, którym posługują się przepisy może być bardzo mylące. Sądy polubowne (arbitrażowe) są nieraz miejscem bardzo gwałtownych sporów – a spory te często są tym ostrzejsze, że często przed takimi sądami toczą się sprawy bardzo skomplikowane i o wielkiej wartości.

Sądy arbitrażowe to sądy prywatne – mogą mieć one charakter sądów stałych, bądź sądów ad hoc.

Sądy stałe – to  zorganizowane instytucje, posiadające własny regulamin, na podstawie którego rozpoznawane są sprawy. Sąd stały dysponuje też listą arbitrów – w zależności od specjalizacji i charakteru danego sądu1.

Sądy ad hoc – to sądy powołane przez strony do rozstrzygnięcia określonego sporu. „Sądem” w tym przypadku nie jest żadna zorganizowana instytucja, a po prostu grupa arbitrów, których zadaniem jest rozstrzygnięcie sporu.

Jakie są założenia sądownictwa arbitrażowego?

1) Postępowanie przed sądem arbitrażowym jest dobrowolne i gwarantuje stronom duży wpływ na przebieg tego postępowania.

Swoboda stron postępowania przed sądem arbitrażowym obejmuje praktycznie wszystkie elementy takiego postępowania – liczba arbitrów, tryb postępowania, a nawet prawo, jakie zostanie zastosowane do rozstrzygnięcia sporu.

Po pierwsze – sama decyzja o wzięciu udziału w postępowaniu jest dobrowolna. Warunkiem rozpoznania sprawy przez sąd arbitrażowy jest sporządzenie przez strony zapisu na sąd polubowny.

Pod rozstrzygnięcie sądu polubownego mogą być poddane spory majątkowe i niemajątkowe, które mogą być przedmiotem ugody sądowej (z wyjątkiem spraw o alimenty).

2) Postępowanie przed sądem arbitrażowym powinno być tańsze i szybsze niż postępowanie przed sądem państwowym.

Na przyspieszenie takiego postępowania powinien wpłynąć fakt, że jest ono – co do zasady – jednoinstancyjne a wpływ stron na procedurę i wybór arbitrów, powinien sprzyjać sprawnemu rozstrzygnięciu, a zarazem obniżeniu kosztów.

Tak powinno być teoretycznie, w praktyce ze spełnieniem tego założenia bywa różnie. Postępowanie przed sądem arbitrażowym nieraz okazuje się kosztowne i długotrwałe.

3) Postępowanie przed sądem arbitrażowym co do zasady jest oparte o zasady słuszności, a merytoryczne rozstrzygnięcie podlega kontroli sądów państwowych jedynie w bardzo wąskim zakresie.

Arbitrzy nie muszą być prawnikami, rozstrzygnięcie sądu polubownego nie musi też opierać się ściśle na przepisach prawa materialnego. Sprzeczność wyroku sądu polubownego z przepisami prawa materialnego, sama w sobie nie może prowadzić do jego uchylenia.

W tym punkcie kryje się największe ryzyko. Oczywiście, przy założeniu wysokiej kompetencji arbitrów takie zasady rozstrzygania sporu mogą prowadzić do prawidłowych rozstrzygnięć. W niektórych sprawach zasady słuszności mogą pozwolić na znalezienie bardziej elastycznego rozwiązania niż to, które wynika z przepisów prawa cywilnego. Z drugiej strony – nieostre przesłanki, na których oparty jest wyrok, mogą wpływać na poczucie, że jest on nieprawidłowy, czy niesprawiedliwy.

Możliwości skorygowania błędnego orzeczenia są w postępowaniu arbitrażowym dużo mniejsze niż w postępowaniu przez sądami powszechnymi. Postępowanie arbitrażowe jest najczęściej jednoinstancyjne.

Rozstrzygnięcie sądu polubownego może zostać zaskarżone do sądu powszechne w drodze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, jednak podstawy do takiego uchylenia są bardzo wąskie2.

1 Do najbardziej znanych sądów arbitrażowych w Polsce należą przykładowo Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej, sąd arbitrażowy przy Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan, Sąd Polubowny przy związku Banków Polskich ale poza nimi funkcjonuje jeszcze niezliczona liczba mniej lub bardziej specjalistycznych sądów arbitrażowych, takie jak np. sądy konsumenckie działające na podstawie ustawy o Inspekcji Handlowej.

2 określa je art. 1206 kodeksu postępowania cywilnego

Art. 1206. § 1. Strona może w drodze skargi żądać uchylenia wyroku sądu polubownego, jeżeli:

1)   brak było zapisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił moc według prawa dla niego właściwego,

2)   strona nie była należycie zawiadomiona o wyznaczeniu arbitra, o postępowaniu przed sądem polubownym lub w inny sposób była pozbawiona możności obrony swoich praw przed sądem polubownym,

3)   wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd polubowny lub wykracza poza zakres takiego zapisu, jeżeli jednak rozstrzygnięcie w sprawach objętych zapisem na sąd polubowny daje się oddzielić od rozstrzygnięcia w sprawach nieobjętych tym zapisem lub wykraczających poza jego zakres, wyrok może być uchylony jedynie w zakresie spraw nieobjętych zapisem lub wykraczających poza jego zakres; przekroczenie zakresu zapisu na sąd polubowny nie może stanowić podstawy uchylenia wyroku, jeżeli strona, która brała udział w postępowaniu, nie zgłaszała zarzutów co do rozpoznania roszczeń wykraczających poza zakres zapisu,

4)   nie zachowano wymagań co do składu sądu polubownego lub podstawowych zasad postępowania przed tym sądem, wynikających z ustawy lub określonych przez strony,

5)   wyrok uzyskano za pomocą przestępstwa albo podstawą wydania wyroku był dokument podrobiony lub przerobiony,

6)   w tej samej sprawie między tymi samymi stronami zapadł prawomocny wyrok sądu.

§ 2. Uchylenie wyroku sądu polubownego następuje także wtedy, gdy sąd stwierdził, że:

1)   według ustawy spór nie może być rozstrzygnięty przez sąd polubowny,

2)   wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego).

Możliwość komentowania Arbitraż została wyłączona

Filed under Arbitraż