Archiwa tagu: Zarzuty od nakazu zapłaty

Terminy procesowe

Postępowanie cywilne z samej swojej istoty jest postępowaniem mocno sformalizowanym. Czynności w takim postępowaniu muszą być dokonywane w określony sposób, w konkretnej formie, wreszcie – w określonych terminach.

Jakie to ma znaczenie? Sfera sformalizowania procesu cywilnego to ta, w której najłatwiej o popełnienie nawet niewielkiego błędu o bardzo ważkich konsekwencjach. Małe pomyłki popełnione w tej sferze bywają o wiele ważniejsze od nawet dużych błędów dotyczących meritum. Przykładowo – powód może przedstawić niektóre tylko dowody, zapominając o ważnych świadkach czy dokumentach, a mimo to wygrać sprawę, jeśli sąd na podstawie pozostałego materiału dowodowego stwierdzi, że roszczenie jest zasadne. Z drugiej strony – opóźnienie się o zaledwie jeden dzień z wniesieniem apelacji, pozbawia stronę możliwości zaskarżenia niekorzystnego wyroku.

Większość czynności procesowych może zostać dokonana albo jedynie w określonym momencie procesu (do pierwszej rozprawy, do chwili zakończenia postępowania w danej instancji), albo w określonym terminie (np. w terminie 14 dni od doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem).

Naruszenie tych terminów może prowadzić do konsekwencji drobnych (jak utrata roszczenia o zwrot kosztów sądowych), albo bardzo poważnych (odrzucenie apelacji, faktyczne przegranie sporu).

Dwie najważniejsze kategorie ogólne terminów procesowych to terminy ustawowe i terminy sądowe:

1) Terminy ustawowe to terminy wynikające bezpośrednio z przepisówrozpoczynają bieg od wydarzenia określonego w ustawie i nie mogą być modyfikowane, chociaż mogą zostać przywrócone. Terminami ustawowymi są przykładowo:

a) dwutygodniowy termin do wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego;

b) dwutygodniowy termin do wniesienia apelacji;

c) tygodniowy termin na wniesienie zażalenia;

d) dwumiesięczny termin do wniesienia skargi kasacyjnej;

e) dwutygodniowy termin do wniesienia sprzeciwu lub zarzutów od nakazu zapłaty.

2) Terminy sądowe to terminy wyznaczane przez sąd lub przewodniczącego. Takim terminem jest np. obecnie termin do wniesienia odpowiedzi na pozew1.

Termin taki może zostać przedłużony lub skrócony na wniosek zgłoszony przed upływem tego terminu.

1 w uchylonych już przepisach o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych obowiązywał ustawowy dwutygodniowy termin do wniesienia odpowiedzi na pozew.

Komentowanie nie jest możliwe

Filed under Postępowanie sądowe, Terminy

Zarzut przedawnienia

Przedawnienie roszczenia, nie oznacza, że to roszczenie wygasa, a jedynie, że zobowiązany może się uchylić od jego spełnienia.

Oznacza to, że sąd nie uwzględnia przedawnienia roszczenia z urzędu, a w razie bierności dłużnika, wierzyciel może uzyskać wyrok stwierdzający przedawnione roszczenie i je wyegzekwować.

Uchylić się od spełnienia przedawnionego roszczenia można na dwa zasadnicze sposoby:

a) Podnosząc zarzut przedawnienia;

b) W przypadku, gdy roszczenie przedawniło się po uzyskaniu przez wierzyciela tytułu wykonawczego – w ramach powództwa przeciwegzekucyjnego.

Zarzut przedawnienia może przybrać praktycznie dowolną formę – istotne jest, aby pozwany w toku sprawy o spełnienie świadczenia (najczęściej w sprawie o zapłatę) wyraźnie oświadczy, że uważa roszczenie za przedawnione i w konsekwencji nie zamierza go spełniać.

Jakie są podstawowe konsekwencje takiej właśnie konstrukcji przedawnienia?

1) Sąd może wydać nakaz zapłaty uwzględniający zasądzone roszczenie.

W modelu przedawnienia przyjętym w polskim prawie jeśli roszczenie (poza tym, że jest przedawnione) jest zasadne, sąd może i powinien wydać nakaz zapłaty. To sprawą pozwanego jest podniesienie zarzutu przedawnienia (co może on uczynić w sprzeciwie lub zarzutach od nakazu zapłaty).

Jeśli pozwany nie złoży sprzeciwu/zarzutów od nakazu zapłaty nakaz się uprawomocni, a powód będzie mógł egzekwować swoje roszczenie.

2) Jeśli w sprawie nie został wydany nakaz zapłaty (ewentualnie pozwany złożył skutecznie sprzeciw), ale powód wykazał istnienie swojego roszczenia, a pozwany nie podniósł zarzutu przedawnienia – sąd wyda wyrok uwzględniający roszczenie, mimo iż jest ono przedawnione.

3) Jeśli powód uzyskał wyrok lub nakaz zapłaty (ewentualnie dysponuje innym odpowiednim tytułem egzekucyjnym), ale w międzyczasie roszczenie się przedawniło (w terminie 10 letnim od uzyskania przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego) – sąd nada takiemu orzeczeniu klauzulę wykonalności (nie ma bowiem podstawy, żeby odmówić jej nadania), a wierzyciel będzie mógł prowadzić na jego podstawie egzekucję.

W takiej sytuacji cały ciężar obrony spoczywa na dłużniku, który może wykazywać, że doszło do przedawnienia roszczenia w ramach powództwa przeciwegzekucyjnego.

4) Przedawnione roszczenie ma charakter tzw. zobowiązania niezupełnego – jeśli więc dłużnik spełni świadczenie (np. nie zorientowawszy się, że jest ono przedawnione), nie ma prawa domagać się jego zwrotu.

5) Wierzytelność przedawniona może zostać potrącona, pod warunkiem, że potrącenie było możliwe, gdy przedawnienie jeszcze nie nastąpiło (art. 502 k.c.).

Komentowanie nie jest możliwe

Filed under Zarzuty

Prekluzja po nowelizacji

Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego, która weszła w życie kilka tygodni temu pomiędzy wieloma różnymi zmianami wprowadziła jedną bardzo istotną – prekluzję dotyczącą zgłaszania dowodów i twierdzeń przez strony.

Prekluzja wprowadzona przepisami nowelizacji ma nieco inny kształt od prekluzji obowiązującej w dawnym postępowaniu gospodarczym i wiele uwag dotyczących znaczenia prekluzji, które zawarłem we wpisach poświęconych postępowaniu gospodarczemu jest tylko częściowo aktualnych.

Dla stron postępowania sądowego prekluzja oznacza, że twierdzenia oraz dowody na ich poparcie muszą zostać zgłoszone we właściwym momencie. Spóźnione podanie twierdzeń, czy dowodów oznacza, że sąd je pomija i nie bierze ich pod uwagę przy rozstrzygnięciu.

Podstawową zaletą prekluzji jest przyspieszenie i usprawnienie postępowania. Prekluzja stanowi panaceum na wnioski dowodowe zgłaszane po 3 latach trwania postępowania, na przedstawianie nowych twierdzeń przed każdą rozprawą. Daje zarówno stronom jak i sądowi względną pewność tego, że po wymianie wstępnych pism procesowych stanowisko obu stron będzie znane. Zapobiega też ryzyku, że po kilku latach nastąpi rewolucyjny zwrot w sprawie, bo strona do tej pory całkowicie bierna, nagle się zaktywizuje. (Oczywiście rewolucyjne zwroty ciągle mogą następować, zaskakujące mogą być np. zeznania świadków).

Oczywiście to co jest podstawową zaletą systemu prekluzji, jest też jego największą wadą. Strony procesu mają bowiem ograniczony czas, aby przemyśleć swoje stanowisko, zgromadzić i przedstawić dowody. Maleją też znacząco szanse naprawienia popełnionych na początku sprawy błędów.

Jak wygląda prekluzja w postępowaniu cywilnym po ostatniej nowelizacji? Zgodnie z nowym brzmieniem art. 217 § 2 kodeksu postępowania cywilnego Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności.

Przepisy nie precyzują co oznacza określenie „spóźnione” twierdzenia i dowody, można jednak założyć, że chodzi o twierdzenia i dowody, które nie zostały przedstawione przez powoda w pozwie, a przez pozwanego w odpowiedzi na pozew. Ponadto gdy:

- w sprawie został wydany wyrok zaoczny – pozwany powinien przedstawić wszystkie twierdzenia i dowody w sprzeciwie od wyroku zaocznego;

- w sprawie wydano nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym – pozwany powinien przedstawić wszystkie twierdzenia i dowody w zarzutach od nakazu zapłaty;

- w sprawie wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym – pozwany powinien przedstawić wszystkie twierdzenia i dowody w sprzeciwie od nakazu zapłaty.

Sąd dopuszcza spóźnione twierdzenia i dowody w trzech przypadkach:

a) gdy strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy;

b) gdy uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy;

c) gdy w sprawie występują inne wyjątkowe okoliczności.

Jak widać nowe przepisy dotyczące prekluzji nie są nadmiernie surowe i dopuszczają wiele sytuacji, w których dowód, mimo że spóźniony, będzie mógł zostać przeprowadzony. O ile pierwsza przesłanka dopuszczenia spóźnionych twierdzeń jest jakoś możliwa do zobiektywizowania (chociaż – co dowiodło wieloletnie funkcjonowanie przepisów o postępowaniu gospodarczym – nawet dość obiektywne przesłanki mogą być w praktyce rozumiane w wieloraki sposób), o tyle dwie pozostałe to potencjalny worek bez dna, mogący pomieścić najrozmaitsze przyczyny uwzględniania spóźnionych wniosków.

Bez wątpienia jest to prekluzja o wiele łagodniejsza od tej, która obowiązywała dotąd w postępowaniu gospodarczym, pozostawia też bardzo dużo miejsca na różnorodną praktykę. Można się więc spodziewać całego spektrum postaw. Z jednej strony będą sądy stosujące przepisy o prekluzji w sposób bardzo rygorystyczny, z drugiej – przy przyjęciu liberalnej wykładni przepisów – w niektórych sądach zapewne w praktyce niewiele się zmieni.

Należy koniecznie pamiętać, że ta „nowa” (w odróżnieniu od starej „gospodarczej”) dotyczy wszelkich spraw, niezależnie od tego, czy toczą się z udziałem profesjonalistów, czy też nie. Obowiązek podawania twierdzeń i dowodów we właściwym terminie, pod rygorem ich pominięcia, będzie też obciążać osoby uznawane tradycyjnie za „słabszą” stronę sporów (jak pracownicy, konsumenci, czy osoby dochodzące alimentów), chociaż można się spodziewać, że w przypadku takich osób sądy chętnie będą sięgać po przesłankę „wyjątkowych okoliczności”.

Komentowanie nie jest możliwe

Filed under Postępowanie sądowe

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym

Drugim z istotnych rodzajów nakazów zapłaty (obok nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym) jest nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym.

Czym jest postępowanie nakazowe? W odróżnieniu od nakazu zapłaty wydawanego w postępowaniu upominawczym, którego podstawowym celem jest uproszczenie i przyspieszenie w zasadzie wszystkich postępowań o zapłatę nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym jest narzędziem zapewniającym bardzo silną pozycję niektórym  wierzycielom.

Jakie są podstawowe cechy postępowania nakazowego?

1) Jest wszczynane jedynie na pisemny wniosek powoda zawarty w pozwie – sąd nigdy nie skieruje sprawy do postępowania nakazowego z urzędu.

2) Pozew w postępowaniu nakazowym podlega obniżonej opłacie sądowej ‒ wynosi ona w praktyce w większości spraw 1,25% wartości przedmiotu sporu.

3) W postępowaniu nakazowym mogą być rozpoznawane sprawy, w których powód dochodzi roszczeń pieniężnych albo świadczenia innych rzeczy zamiennych.

4) Powód musi udowodnić swoje roszczenie dokumentami o szczególnym charakterze:

a) dokumentem urzędowym;

b) rachunkiem zaakceptowanym przez dłużnika;

c)  wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu

d) zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i nie zapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

e) prawidłowo wypełnionym wekslem, czekiem, warrantem lub rewersem;

f) umową, dowodem spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodem doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, gdy sprawa dotyczy należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych (zgodnie z ustawą z dnia 12 czerwca 2003 roku o terminach zapłaty w transakcjach handlowych);

g) wyciągiem z ksiąg bankowych.

5) Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym stanowi tytuł zabezpieczenia bez nadawania mu klauzuli wykonalności.

Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu lub czeku jest natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia.

6) Pozwany może zaskarżyć nakaz zapłaty zarzutami w terminie dwóch tygodni od chwili otrzymania odpisu nakazu.

7) Zarzuty od nakazu zapłaty podlegają opłacie w wysokości trzech czwartych opłaty od pozwu w danej sprawie. (W praktyce najczęściej będzie to 3,75% wartości przedmiotu sporu).

8) W zarzutach od nakazu zapłaty należy podnieść wszystkie zarzuty, oraz wskazać wszystkie twierdzenia i okoliczności faktyczne i dowody.

Sytuacja pozwanego

Podobnie jak w przypadku postępowania upominawczego, pozwany wraz z nakazem zapłaty otrzymuje odpis pozwu wraz z załącznikami i od tej chwili rozpoczyna bieg dwutygodniowy termin do wniesienia zarzutów. Tak samo, jak w przypadku postępowania upominawczego, ten termin jest kluczowy – ponieważ zarzuty wniesione po jego upływie podlegają odrzuceniu, niezależnie od zasadności podniesionych w nich argumentów.

W przeciwieństwie do postępowania upominawczego, wniesienie zarzutów nie powoduje utraty mocy przez nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym.

Nakaz zapłaty zachowuje moc (i przez cały czas stanowi tytuł zabezpieczenia lub – w przypadku spraw z weksla, warrantu i czeku – jest wykonalny) aż do chwili wydania przez sąd wyroku. Dopiero w wyroku sąd nakaz uchyla lub utrzymuje w mocy.

Pozwany może w zarzutach od nakazu zapłaty zawrzeć wniosek o ograniczenie zabezpieczenia lub wstrzymanie wykonania nakazu wydanego na podstawie weksla, warrantu lub czeku.

Zarzuty od nakazu zapłaty, w przeciwieństwie do sprzeciwu w postępowaniu upominawczym, podlegają opłacie. W przypadku przegranej (oprócz konieczności zapłaty kwoty głównej, oraz zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi) opłata przepada.

W przeciwieństwie do postępowania upominawczego, w którym nakaz zapłaty wydawany jest niejako automatycznie i w praktyce może opierać się na słabych podstawach, nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym opiera się na szczególnych kategoriach dokumentów, stanowiących mocny argument w rękach powoda. Inna sprawa, że najczęściej pozwany wie, że powód dysponuje takimi dokumentami (jak weksel, czy pisemne uznanie długu).

Wszystko to sprawia, że sytuacja pozwanego w postępowaniu nakazowym jest nieporównanie trudniejsza niż w postępowaniu upominawczym.

Warto też pamiętać, że o nakazie zapłaty pozwany może dowiedzieć się nawet przed otrzymaniem odpisu pozwu. Jak wspomniałem wyżej nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia. Mogą więc zdarzyć się sytuacje, w których powód po uzyskaniu nakazu zapłaty uda się natychmiast do komornika, celem wykorzystania tej możliwości. Przy odpowiednim układzie czynności procesowych, możliwe są sytuacje, w których komornik dokonujący zabezpieczenia pojawi się u pozwanego wcześniej niż listonosz z nakazem zapłaty i odpisem pozwu.

W zarzutach od nakazu zapłaty należy przedstawić wszelkie zarzuty, twierdzenia i dowody. Twierdzenia i dowody spóźnione sąd pomija, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła tych twierdzeń i dowodów bez swojej winy lub że ich uwzględnienie nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy, albo występują inne wyjątkowe okoliczności.

Dodatkowo pozwany podlega w postępowaniu nakazowym dalszym ograniczeniom:

- niedopuszczalne jest wniesienie powództwa wzajemnego;

- do potrącenia mogą zostać przedstawione jedynie wierzytelności udowodnione dokumentami, które mogłyby stać się podstawą wydania nakazu zapłaty (wymienionymi wyżej, w punkcie 4).

Sytuacja powoda

Jedynie wąska grupa powodów (dysponujących odpowiednimi dokumentami) może skorzystać z dobrodziejstw postępowania nakazowego, jednak ich sytuacja procesowa jest bez wątpienia uprzywilejowana.

Uprzywilejowanie widoczne jest już w chwili złożenia pozwu – podlegającego obniżonej opłacie sądowej.

W pozwie należy zawrzeć wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym (sąd nie wyda nakazu zapłaty w tym postępowaniu z urzędu), oraz dołączyć dokumenty stanowiące podstawę żądania.

Jeśli sąd wyda nakaz zapłaty, pozwany otrzymuje do ręki tytuł zabezpieczenia, z którego może od razu skorzystać. W przypadku wniesienia przez pozwanego zarzutów, ustanowione zabezpieczenie może dać powodowi pewność, że dłużnik przykładowo nie ukryje swojego majątku w trakcie trwania postępowania. Jeśli nakaz zostanie uzyskany na podstawie weksla, warrantu lub czeku, powód może zaspokoić swoje roszczenie jeszcze w trakcie trwania postępowania.

Jeśli sąd nie wyda nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym

W przypadku, gdy sąd uzna, że nie ma podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, kieruje sprawę do trybu zwykłego. W takiej sytuacji powód musi dopłacić brakującą część opłaty sądowej.

Po uiszczeniu opłaty, sprawa toczy się dalej w normalnym trybie, sąd może (i często tak się zdarza) wydać nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, jednakże w takiej sytuacji powód traci swoją uprzywilejowaną pozycję w postępowaniu.

Komentowanie nie jest możliwe

Filed under Nakaz zapłaty, Postępowanie sądowe