Kiedy mowa o przedsiębiorcy w sądzie, nie sposób nie rozpocząć od powiedzenia kilku słów na temat tego, co jest szczególnego w pozycji przedsiębiorcy w sądzie – przynajmniej w dniu dzisiejszym.
Przy czym likwidacja postępowania gospodarczego wcale nie oznacza, że sądowe życie przedsiębiorcy nagle stanie się dużo łatwiejsze – jest dość prawdopodobne, że po prostu stanie się trudniejsze dla wszystkich innych 
(ale o tym następnym razem).
W dniu dzisiejszym postępowanie gospodarcze cechuje się wieloma cechami szczególnymi, w stosunku do pozostałych spraw rozpoznawanych przez sądy.
Podstawowe różnice to:
1) Właściwość sądu – właściwe do rozpoznawania są wydziały gospodarcze (sądy gospodarcze), a nie wydziały cywilne. Jest to o tyle ważne, że nie we wszystkich sądach rejonowych utworzono wydziały gospodarcze, więc sprawa gospodarcza będzie toczyć się przed innym sądem, niż zwykła sprawa cywilna.
Również więcej spraw jest rozpoznawanych przez sądy rejonowe – o ile w zwykłych sprawach cywilnych, sądy rejonowe rozpoznają sprawy, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 75 tysięcy złotych (powyżej – sądy okręgowe), w sprawach gospodarczych ta granica wynosi 100 tysięcy złotych.
2) W przypadku, gdy strona jest zastępowana przez pełnomocnika zawodowego – odpisy pism procesowych należy przesyłać bezpośrednio stronie przeciwnej, a do oryginału kierowanego do sądu dołączyć dowód nadania lub doręczenia. Ten obowiązek został już praktycznie w niezmienionym kształcie przeniesiony do postępowań zwyczajnych, zatem w tej chwili nie stanowi już „odrębności” .
3) Obowiązuje tzw. prekluzja dowodowa – powód już w pozwie musi podać wszelkie fakty, oraz dowody na ich poparcie, pod rygorem utraty możliwości powołania się na nie w przyszłości. Z kolei pozwany znajduje się w jeszcze gorszej sytuacji, ponieważ musi podać wszelkie fakty i dowody na ich poparcie w odpowiedzi na pozew. Co prawda strony mają możliwość powoływania nowych faktów lub dowodów w terminie późniejszym, jednak pod warunkiem wykazania, że nie było to wcześniej możliwe, albo że potrzeba powołania tych faktów lub dowodów powstała później i nastąpi w terminie dwóch tygodni od chwili, gdy powołanie faktów lub dowodów stało się możliwe.
4) Istnieje obowiązek wezwania pozwanego (dłużnika) do zapłaty (dobrowolnego spełnienia świadczenia. Niedołączenie dowodu wezwania powoduje zwrot pozwu.
5) Pozwany jest zobowiązany do wniesienia odpowiedzi na pozew, w terminie dwóch tygodni od chwili otrzymania odpisu pozwu. Niewniesienie odpowiedzi na pozew może skutkować wydaniem przez sąd wyroku zaocznego.
6) Sąd ma możliwość wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uzna powództwo lub gdy sąd na podstawie pisemnych stanowisk stron uzna, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona i nie wymaga prowadzenia rozprawy.
7) Wyrok sądu gospodarczego pierwszej instancji w sprawie o roszczenia pieniężne albo rzeczy zamienne, stanowi z chwilą wydania tytuł zabezpieczenia bez nadawania mu klauzuli wykonalności.
Jak widać, postępowanie gospodarcze kryje w sobie sporo zagrożeń dla nieostrożnego przedsiębiorcy. Wystarczy przegapić istotny dowód lub twierdzenie w pozwie lub odpowiedzi na pozew (albo – co też się zdarza – nie przewidzieć argumentów drugiej strony), spóźnić się ze złożeniem odpowiedzi na pozew i sprawa jest przegrana, niezależnie od słuszności roszczenia, czy jakości argumentów. Jest to ważne też dlatego, że w praktyce terminy 2-tygodniowe na złożenie odpowiedzi na pozew, czy podniesienie nowych twierdzeń często okazują się bardzo krótkie.
Wszystkie te zmiany opierają się na założeniu, że przedsiębiorcę, jako “profesjonalista”, obowiązują podwyższone standardy, w odróżnieniu od zwykłych ludzi. Oczywiście to założenie nie ma wielkiego sensu, biorąc pod uwagę, że ogromna rzesza polskich “przedsiębiorców” to osoby samozatrudnione lub prowadzące działalność w bardzo niewielkiej skali. Opiera się ono na zupełnie błędnym pojmowaniu profesjonalizmu i dość dziwnej konstrukcji myślowej, w której fakt, że ktoś (przedsiębiorca) potrafi np. profesjonalnie wyrabiać torebki czy fotografować oznacza, że “profesjonalnie” potrafi radzić sobie z systemem prawnym i podatkowym. I ta ideologia (bo w zasadzie to jest bardziej ideologia, niż jakiekolwiek rozsądne założenie) prowadzi do sytuacji, w której pracownik otrzymujący miesięczne wynagrodzenie w wysokości 60 tysięcy złotych jest w sądzie traktowany jako osoba słabsza, której pozycja jest uprzywilejowana. Z drugiej strony “przedsiębiorca”, który z trudem osiąga dochód rzędu 2 tysięcy złotych miesięcznie jest uznawany za profesjonalistę i jako takiemu wprowadza się masę niczemu nie służących utrudnień.
Przy tej okazji warto pamiętać, że tak naprawdę opisane przepisy (przynajmniej na razie) obowiązują jedynie w sporach pomiędzy przedsiębiorcami. A przecież przeciętny przedsiębiorca poza sporami gospodarczymi ma okazję występować jako strona co najmniej w dwóch dość typowych rodzajach sporów – sprawach przeciwko konsumentom, oraz w sprawach z zakresu prawa pracy.
W efekcie powstaje sytuacja dość paradoksalna. Z jednej strony konsumenci i pracownicy są w polskim prawie traktowani w sposób uprzywilejowany, mający wyrównać ich słabszą pozycję. Z drugiej spory z pracownikami oraz konsumentami są często de facto wygodniejsze dla przedsiębiorcy, niż sprawy przeciwko innym profesjonalistom. W sprawach pracowniczych, czy konsumenckich możliwe jest popełnienie wielu błędów (choćby bardzo późne wskazanie dowodów), które w postępowaniu gospodarczym byłyby niedopuszczalne.
W przeciągu najbliższych kilku miesięcy ta odrębność najpewniej zniknie. Prace nad nowelizacją znoszącą postępowanie gospodarcze są bardzo zaawansowane (ustawa została skierowana do senatu). Można więc dość bezpiecznie założyć, że nowelizacja w kształcie dość zbliżonym do tego, który ma dzisiaj wejdzie w życie – co jednak wcale nie znaczy, że postępowanie sądowe stanie się łatwiejsze.
